اعضاى خود را از آغاز بلوغ به بعد بررسى كند ، و سپس به تمامى روزها و ساعات آن بنگرد ، و دفتر اعمال بد خود را به تفصيل مورد بازرسى قرار دهد تا آن جا كه بر گناهان صغيره و كبيرهء خود وقوف يابد . سپس بنگرد آنچه از اينها گناهانى است كه ميان خود و خدا واقع شده و مربوط به مظالم بندگان نيست از قبيل نگاه به نامحرم ، نشستن در حال جنابت در مساجد ، لمس قرآن بدون وضو ، اعتقاد به بدعت ، شرب خمر ، گوش دادن به غنا و لهويّات و امثال اينها كه به مظالم عباد مربوط نمىشود ، توبه از آنها پشيمانى و اندوه و افسوس بر ارتكاب آنهاست و نيز اين كه مقدار آن گناهان را از حيث كثرت و مدّت بشمرد و براى هر يك از آنها حسنه‌اى مناسب آن بجويد تا به اندازهء سيّئات كه مرتكب شده است حسنات به جاى آورده ، و سخن پيامبر خدا ( ص ) را امتثال كند كه فرموده است : « در هر جا كه باشى از خدا بترس و در پى بدى نيكى كن تا بدى را محو كند » « 4 » ؛ بلكه به قول خدا عمل كند كه إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ . بنابر اين به جبران شنيدن آوازهاى لهو به قرآن و مجالس ذكر گوش دهد ، و به جاى جنب نشستن در مسجد در آن اعتكاف و عبادت كند ، و در عوض مسّ قرآن بدون داشتن طهارت مصحف را احترام و از آن زياد تلاوت كند و ببوسد و قرآنى بنويسد و وقف كند ، شرب خمر را با تصدّق دادن مشروبات حلال كه پاكيزه‌تر و از نظر او مطبوعتر است تلافى كند . شمردن همهء گناهان ممكن نيست و مقصود ضدّ آنها را به كار بستن است چه بيمارى با ضدّ خود درمان مىشود ، و هر تاريكى كه به سبب گناهى بر دل نشسته جز به روشنى حسنه‌اى ضدّ آن مرتفع نخواهد شد . متضادّها متناسبند از اين رو بايد هر بدى را با حسنه‌اى از جنس آن محو كرد تا ضدّ آن باشد ، زيرا سپيدى با سياهى محو مىشود نه با گرمى و سردى . اين تدريج و تحقيق در طريق محو گناهان از باب لطف و مداراست و از اين كه بر يك نوع عبادت مواظبت كند بيشتر مايهء اميدوارى و اعتماد است هر چند اين نيز در محو گناهان مؤثّر مىباشد . اين حكم گناهانى است كه مربوط به خود او و خداست . دليل آن كه محو هر چيزى به وسيلهء ضدّ آن صورت مىگيرد آن است كه چون محبّت دنيا سرچشمهء همهء گناهان است و دنيا دارى اثرش در دل خوشحالى و الفت و اشتياق به آن است ناچار هر آزارى كه به دل مسلمان برسد و به سبب آن دل او از دنيا رميده شود كفّاره‌اى براى اوست ، چه دل به سبب غم و اندوه از اين سراى غمها دور مىشود . پيامبر خدا ( ص )

--> ( 4 ) مأخذ آن بيشتر ذكر شده است .